اخلاق اسلامی
از ویکینسک، کتابخانه آزاد.
اخلاق اسلامی
فهرست مندرجات |
[ویرایش] موضوع علم اخلاق
در بینش سنتی اسلامی ابعاد انسان دو تاست:
- جسم یعنی بخش مادهای انسان
- نفس یا روح یا قلب یا دل یا جان یعنی بخش معنایی انسان
بنابرین صفات انسان هم دو نوع است: خَلق و خُلق
- خَلق یا ظاهر یا صورت یعنی صفات مربوط به جسم
- خُلق یا باطن یا سیرت یا عادت یا صفت یعنی صفات مربوط به روح
- خلق از نظر دوام دو نوع است: فضیله و رذیله.
- خُلق از نظر دوام دو نوع است: ملکه و حال
- ملکه یعنی صفت مداوم و مستمر و دیر زوال ایجاد شده در نفس.
- حال یعنی صفت نامداوم و نامستمر و زود زوال ایجاد شده در نفس.
- مثلاً شخصی که یک بار لبخند می زند یا فریاد می کشد تحت تاثیر حال چنین کرده. کسی که دائم لبخند می زند یا فریاد می کشد ملکه ی خوش خلقی یا بدخلقی را دارد.
موضوع علم اخلاق، ملکات انسان است. ملکه از انواع خُلق است و اخلاق جمع خُلق. به همین دلیل این علم را اخلاق نامیده اند
از عمده ترین مسائل مورد طرح در اخلاق می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- شناسایی خُلقهای پسندیده و ناپسند
- روند پدید آمدن یا از بین رفتن ملکات؛ و در نتیجه روش ایجاد و از بین بردن آنها
[ویرایش] پایه های اخلاق
اخلاق اسلامی بر پایه ی معرفت شناسی اسلامی، فلسفه ی اسلامی و انسان شناسی ست
[ویرایش] کاربرد معرفت شناسی در اخلاق
اخلاق اسلامی علاوه بر معرفت حسی و عَقلی که پیش از اسلام استفاده می شد، از معرفت نَقلی و وحیانی و حدیثی) نیز برای شناخت استفاده می کند.
- با حس، رفتار های روزمره و قابل مشاهده را مطالعه می کند
- با عقل، احکام و قواعد کلی اخلاقی را مطالعه می کند.
- با وحی و نقل که به عنوان نوع دیگری از برهان در قضایا استفاده می شود
روش محوری در اخلاق اسلامی روش عقلی ست. دو روش دیگر به عنوان شواهد اظافی به کار می روند. لذا شباهت زیادی بین اخلاق اسلامی و اخلاق یونانی وجود دارد. اما تفاوت آن با مکاتب اخلاقی جدید (مدرن) چنان بنیادی ست که شباهت این دو بسیار کم است. مثلاً بسیاری از مکاتب اخلاقی نوین از عقل به عنوان ابزار معرفتی استفاده نمی کنند.
[ویرایش] کاربرد فلسفه در اخلاق
فلسفه ی اسلامی با سه گرایش مشایی، اشراقی و صدرایی شامل جهان شناسی ست که تاثیر مستقیم بر علم اخلاق دارد. در اخلاق اسلامی جهان قسمت مادی و قسمت های غیر مادی خصوصاً قسمت معنایی یا عقلانی. موجوداتی که در این قسمت اند می توان روح، قوانین جهان، عقل غیر استدلالی، و فرشتگان (مجریان قوانین جهان) اشاره کرد (منبع: فلسفه ی ابن سینا)
بعضی مباحث وجود شناسی هم در اخلاق نقش مهمی دارد. مثلاً:
- اتحاد عاقل و معقول
- تشکیک در هستی
- حرکت جوهری
- مابعد الطبیعه یا متافیزیک
- ماوراء طبیعت
هم فلسفه و هم معرفت شناسی در انسان شناسی کاربرد دارند و انسان شناسی هم در اخلاق اسلامی کاربرد دارد.
