نیستانک

ویکی‎کتاب، کتابخانهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

نیستانکی‌های امروزی، به زبانی با یکدیگر سخن می گویند که خود آن را گبری می نامند. در این نوشته به جای (زبان) اصطلاحاً واژه "گویش" به کار رفته است.اگر واژه نیستانکی را به معنای لفظ قدیمی و اصیل درست بگیریم، بازماندن آن از زبان کهنی است که در ناحیهٔ مادی نشین که اینک گروه زبانهای مرکزی ایرانی نوین در آن متداول است به آن گفتگو می شده است.

در برابر این پرسش که اولا ایا ویژ گیهای اصیل و غلیظ در این برازنده ترین لهجه بس شکفت که ریشه در زبانهای ایران باستان دارد امروزه هنوز بر جای مانده است اینک این زبان دستخوش دگرگونی گردیده و آن را در معرض افتادن به فراموشی قرار داده است هر چه دامنه حضور فرهنگ شهری و امروزی وسیع تر باشد دایره این تاثیر را گسترده تر می یابیم از قریب هفتاد سال به این سوی که سرعت مهاجرت نیستانکی‌ها به تهران و دیگر نقاط ایران تندی گر فت شرایطی تازه پدید آمد که جامعه بسته و سنتی کهن گویندگان این زبان را دگر گون کرد به طوری که در نسل جوانتر فارسی زبان نخستین و نیستانکی زبان دوّم شد در خود روستا آمیختکی لهجه با دیگر لهجه‌های زبان سرعت و شدت یافته است.

در بررسی انجام شده زبان زرتشتی و گویش نیستانکی دارای همسانی‌ها ویکسانی‌های فراوانی هستند هر دو از جمله زبانهای کهن ایرانی هستند از اینرو چندان مایه شگفتی نخواهند بود که مشترکات زیادی بین این دو گویش بیابیم. پس از بررسی و جستجوی در واژه نامه گویش بهد ینان شهر یزد و مطابقت آن با گویش نیستانکی پی به انبوه واژه‌های مشترکی برد یم که می تواند پایه کار تحقیقی فرهنگستان زبان، پژوهشگاه علوم انسانی و دیگر پژوهشگران زبانشناس انجام گیرد شماری از واژگان استخراج شده.

باتشکرازآقای مهندس علی اکبر شفیعی نیستانک


  • آب /اُو/ ov/
  • آتش/ اَتَش/ atash/
  • آنطرف/ اُووِر/ ouver/
  • آفتاب/ آفتاو/ aftav/
  • آنجا/ اُوو/ uo/
  • آورد/ شُویارت/ shouyart/
  • اطاق/ یُورت/ yort/
  • اینجا /اِند/ end/
  • افتاد/ دِرکَفت/ derkaft/
  • امروز/ آرُو/ arro/
  • ارزیدن/ آتَجَه/ ataja/
  • اینها /دی یا/ deya/
  • این طوری است/ سی گِه هُو/ segeho/
  • او را بفرست/ شی هِندِون/ shehedevn/
  • اذان/ وُنگ/ voung/
  • استخر/ سی دَر/ sedar/
  • ابر/ اَور/ avr/
  • آسیابان/ ارَوِر/ arver/
  • بیل/ بَرد/ bard/
  • بیابان/ وُیاوُو/ voyavo/
  • باز کن/ تاک نِه/ takne/
  • بخواب/ هاووُس/ huwos/
  • بینی/ لُونج/ lonj/
  • بس/ وِس/ ves/
  • بخور/ اَوخَور/ uokhor//
  • به نشین/ هانیگ/ haneg/
  • برادر/ بُویار/ buyar/
  • بدمزه/ نَخاش/ nakhash/
  • پیدا کن/ وایُوز/ Vayuoz/
  • پدر/ پِی/ Pay/
  • پدر بزرگ/ بابایی/ Babaee
  • پشت بام/ پِشت بُو/ Peshtbo/
  • چهارده /چاردَه/ Chardeh/
  • چهارصد/ چارسِی/ Charsay/
  • چادر/ چائِر/ chear/
  • چشم/ چَش/ Chash/
  • چراغ/ چُورا/ chora/
  • چه گفت/ چَش وات/ Chashwat/
  • چه وقت/ کی گَه/ keygae/
  • چی میگه /چهِ واجِه/ Chewaje/
  • چقدر/ چَه مَه/ chema/
  • چاقو/ چَه قُو/ Chagho/
  • چاه/ چَه/ Chah/
  • تخم مرغ /تُخمُر/ Tokhmor/
  • تخمه/ تُم/ Tom/
  • تب/ تِو/ tev/
  • تمام/ تُومُوم/ Tomon/
  • تلخ است تَ لُو/ tallo/
  • تا به بینیم/ تَه ایوینمِ/ taevenem/
  • تومان// تَومِن/ Tomen/
  • تبر/ تی وِر/ Tever/
  • ترکش کن/ وِلُش کِر/ /Velosh ker/
  • تشک بزرگ/ نُوهالی/ Nohale/
  • ترکید/ ایتیرکای/ Eterakay/
  • تاب/ تاو/ Tav/
  • جوراب/ جُوراو/ Joraw/
  • جدا/ جُویا/ Joya/
  • جستجو کن/ وایُوز/ vayoz/
  • دانه/ دُونه/ Donah/
  • دوست/ دُوس/ Dos/
  • داماد /زُما/ zoma/
  • دختر /دُوت/ dout/
  • دختر عمه/ دُوت آمَه/ Doutamah/
  • دختر عمو /دُوت آمُو/ Doutamo/
  • دویست /دی ویس /deves/
  • دیدم/ می دی/ Medey/
  • دیوار/ دیفال/ Defal/
  • دوازده /دُووازَه/ Dovazah/
  • درخت/ دیرَخت/ Derakht/
  • دندان/ دِن دُو/ Donda/
  • ران/ رُون/ Ron/
  • روانداز /ری وُنَه/ Revonah/
  • زن/ ژِن/ Zhen/
  • زبان /زُوُو/ Zovu/
  • زرنگ/ زیرنِگ /Zereng/
  • زود/ زی/ Ze/
  • زنبور/ دُون دَه/ donda/
  • سیزده/ سِیزِه /Sezzah/
  • سیصد /سی سی /Sesey/
  • سبد /سِودَه /Sevdah/
  • سبک /سُووُک/ s/uovok/
  • سحر /سِه هِل/ Sehel/
  • سماور/ سَماوِر/ Samavar/
  • شب/ شِو/ shev/
  • شکم/ تِل/ Tel/
  • شمع/ شِم/ shem/
  • نبات/ نُوبات/ Nobat/
  • نخود /نَ خُوی/ nakhoy/
  • نوبت /کَرَت/ Karat/
  • ندارم/ نَدارِه/ Ndare/
  • نمی خواهم/ نَ ماوا /namva/
  • نمی خورم/ اَنَ خُورِه/ Anakhore/
  • نمی روم/ اَنَ شِه/ anashe//
  • نمی خوابم /هانَ وُوسِه/ Hanavose/
  • نمی برم/ اَنَ بیرهِ /Anabere/
  • نمی بینم/ اَنَ ونه/ Anevene/
  • نماز/ نُوما/ nooma/
  • نان /نُو/ noo/
  • بدان/ اُوزُنب/ uozonb/
  • برد/ شی بَه/ shebah/
  • بادام /وایُوم /Wayom/
  • بدو /ای وِز /evez/
  • بیانداز/ اوُخُس/ oukhos/
  • بیهوده /وِخُویی /Vekhooe/
  • بمن بده /مِه دِه/ mede//
  • به بند/ هابِند/ habend/
  • بیا/ یُور/ your/
  • بیرون /بِر/ ber/
  • برف/ وَرف/ Varf/
  • بزرگ /مَسَه/ Masah/
  • برخیز /وُروُس/ vooros/
  • بازکن/ تاگ نِه/ tagneh/
  • بپرس/ وارَس/ Varas/
  • بیزار/ ویزار/ Vezar/
  • باران/ واری/ Vary/
  • پایین /تِگ/ teg/
  • پانزده /پُون زِه/ Ponzeh/
  • پرت کن /اوُپارن// Uoparn
  • /پایین برو/ تِگ شا/ Tegsha/
  • پنج ریال/ پِنج زار/ Penjzar/
  • پوسیده/ پی سایه/ Pesayah/
  • پدر شوهر/ پی مِرَه/ Pymerah/
  • پیراهن/ پرِنَه/ Pernah/
  • پنجاه/ پِنجَه/ penjah
  • /پنجشنبه/ پِن شِنبِه /Penshenbah/
  • پر /مِشت/ mesht/
  • پیدا می شود/ وِدِی یَه/ Vedeyah/
  • جوش/ یُش/ Uosh/
  • جامه/ یُومُو/ Uomo/
  • جوش/ یُش /Uosh/
  • حالا/ اُسمِه/ Osme/
  • حرام/ هُورُم/ hurom/
  • هلال/ هُولال /Holal/
  • خانه// کییَه /Keya/
  • خروس/ هُورُس/ Horos/
  • خوابیدن /هُوفدِن/ hofden/
  • خانه مان// کییَه می /keyame/
  • خانه تان/ کییَه تی/ keyate/
  • خانه شان/ کییَه شی/ Keyashe/
  • خورده می شود/ اُخُورشَه/ Akhorsha/
  • خواب /خاو/ Khav/
  • خود به خود/ خُوی به خُوی/ Hoi be hoi/
  • خواهر/ خُو/ Kho/
  • خودمانی/ خُیمُونی /Khoymone/
  • خون /خین/ khen/
  • خودت /خُویُوت/ khoyot/
  • خسته/ هُولاک/ Holak/
  • خیلی /مالی/ Male//
  • خربزه/ کُومزَه/ Komzah//
  • سر/ سِر/ Ser/
  • سیب /ساو /Sav/
  • سال دیگر// سال بی /Sal be/
  • ستاره/ سُوتارهَ /Suotara/
  • سوزن /سُوجُن/ Sojon/
  • سوخته/ سُوتَه/ Sotah/
  • ساقه گندم/ سی وَل /Seval/
  • سوراخ/ هُولُک /holok/
  • شام/ /شُوم/ Shom/
  • شغال/ تُورَه/ Tora/
  • شکسته /مَرتَه/ Marta/
  • شوهر/ مِرَه/ Merah/
  • صدا /صُودا/ Soda/
  • صورت /دیم/ Dem/
  • صابون /صابین /Saben/
  • صدف /سی دَف/ Sedaf/
  • عروس /آروُس/ arrus
  • قلم /قیلِم/ Ghelem/
  • قدیم/ قی دیم/ Ghedem/
  • قبول/ قی بیل/ Ghebel/
  • کوزه/ سُووَه// Sovah
  • کوه koh
  • کوچک کِس kas
  • کدام یک کُومی Komy
  • کبوتر کُوفتِر Kofter
  • کجا کُویا Koya
  • کتاب کُوتاب Kotab
  • کم کِم Kem
  • گوش گُش Ghosh
  • گناه گُوناه Ghona
  • گران گُرُو Ghoro
  • گندم گَندوُم ghendom
  • مرغ خانگی کَرکُو karko
  • مارمولک مال مالی malmale
  • مادر شوهر مای مِرَه mymerah
  • مرز سامُو Samo
  • مرده مَرتَه Martah
  • نام نُوم Nom

معنوی نیستانک