زبان ترکی آذربایجانی/مقدمه

ویکی‎کتاب، کتابخانهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
' مقدمه '
زبان ترکی آذربایجانی


تبارشناسی زبان[ویرایش]

زبان ترکی آذربایجانی از خانواده زبان‌های ترکی است که پس از زبان ترکی استانبولی، بیشتر تعداد متکلمان را دارد. زبان ترکی آذربایجانی بسیار نزدیک به زبان ترکی استانبولی است، چرا که در چند قرن اخیر از آن جدا شده است و هنوز تفاوت‌های اندکی دارند، و از این رو به صورت دو طرفه قابل فهم توسط یکدیگر است. زبان ترکی قشقایی هم بسیار نزدیک به ترکی آذربایجانی است و حتی گاهاً لهجه‌ای از آن هم شمرده می‌شود، اما با این حال تفاوت‌هایی هم دارد، از جمله حفظ صدای ترکی نگ (ŋ) که در زبان‌های ترکی آذربایجانی و استانبولی فراموش شده است. زبان ترکی خراسانی هم با وجود فاصله جغرافیایی قابل توجه، باز بسیار نزدیک به ترکی آذربایجانی است. در کل، می‌توان اعضای خانواده زبان‌های ترکی که نزدیکی قابل ملاحظه‌ای به ترکی آذربایجانی دارند و در حد بسیار بالا یا متوسط قابل توجه، قابل فهم توسط متکلمان زبان ترکی آذربایجانی هستند را به شکل زیر خلاصه کرد:

زبان ترکی آذربایجانی به خاطر همسایگی و اشتراکات فرهنگی و مذهبی بسیار، از زبان‌های فارسی و عربی تأثیر گرفته است و بر فارسی در حد ورود وام‌واژه تأثیر گذارده است.

مناطق تکلم[ویرایش]

این زبان در جمهوری آذربایجان زبان رسمی کشور است و زبان مادری حدود نود درصد اهالی را که نزدیک ۸ میلیون نفر می‌شود، تشکیل می‌دهد. در ایران هم زبان حدود ۱۲ الی ۱۴ میلیون نفر را تشکیل می‌دهد و با وجود وضعیت رسمی نداشتن در رسانه‌ها و مطبوعات به مقدار قابل ملاحظه‌ای استفاده می‌شود. در ایالت داغستان روسیه هم متکلمانی دارد و به همراه چند زبان دیگر، زبان رسمی است. علاوه بر این کشورها، در روسیه، ترکیه، عراق هم متکلمان بومی دارد و دیاسپورای قابل توجهی در کشورهای غربی از جمله آمریکا و کاناداد هم به وجود آمده است.

در ایران استان‌های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، زنجان، جمعیت بومی انبوهی از ترک آذربایجانی دارند. اقلیت قابل توجهی هم به تهران، کرج، قم و شهرهای دیگر در قدیم و جدید مهاجرت کرده است و استفاده از این زبان در بین این گرو‌های مهاجر و نسل اول ایشان تا حدودی رایج است.